Thứ hai, Tháng năm - 28/05/2018

Bạn còn nhớ về Haiku – thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn







Báo Nhật – Haiku là thể thơ Thiền độc đáo, giàu tính trí tuệ và tinh thần nhân văn. Thể thơ ngắn nhất thế giới này được coi là tinh hoa của thơ ca và văn học Nhật Bản – nền văn học tôn thờ thiên nhiên và cái đẹp.

Haiku là loại thơ độc đáo của Nhật Bản, xuất phát từ ba câu đầu của những bài renga (liên ca) có tính trào phúng gọi là renga no haikai, mà sau gọi là haikai (bài hài).

Đây là một phần tài sản trong kho tàng văn hóa Á Đông vĩ đại và giàu sang.




Bạn còn nhớ về Haiku - thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn - Ảnh 2.

Thể thơ haiku được ra đời vào thế kỉ 17 và phát triển mạnh vào thời kì Edo (1603 – 1867) khi đã dần mất đi sắc thái trào phúng mà mang âm hưởng sâu thẳm của Thiền tông. Thiền sư thi sĩ lỗi lạc Matsuo Basho được thừa nhận là người khai sinh ra haiku và Yosa Buson, Masaoka Shiki đã hoàn thiện nó dưới diện mạo và tên gọi như chúng ta thấy ngày nay. Đây có lẽ là thể thơ ngắn nhất thế giới bởi mỗi bài haiku, mặc dù đôi khi ta vẫn thấy có những hình thức khác, nhưng thường chỉ vỏn vẹn 17 âm tiết trong 3 câu 5+7+5 (17 âm tiết tiếng Nhật có khi chỉ vài ba từ ít ỏi, 3 câu trong cú pháp haiku cũng thường được viết thành một dòng). Chẳng hạn bài thơ con ếch nổi tiếng sau đây của Matsuo Bashō trong tập Xuân nhật (Haru no hi, 1686) viết chung với đồ đệ, có cú pháp 5+7+5 âm tiết.

Bạn còn nhớ về Haiku - thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn - Ảnh 3.

Về nội dung có luật cơ bản sau: không mô tả cảm xúc, chủ yếu ghi lại sự việc xảy ra trước mắt. Vì số chữ bị giới hạn trong 17 âm nên thơ Haiku thường chỉ diễn tả một sự kiện xảy ra ngay lúc đó, ở thì hiện tại. Sự kiện này có thể liên kết hai ý nghĩ, hay hai ý tưởng khác nhau mà ít khi người ta nghĩ đến cùng một lúc.

Ôi những hạt sương (sự kiện hiện tại)

Trân châu từng hạt (ý nghĩ thứ 1)

Hiện hình cố hương (ý nghĩ thứ 2)

Bạn còn nhớ về Haiku - thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn - Ảnh 4.

Một bài Haiku Nhật luôn tuân thủ hai nguyên lý tối thiểu, đó là Mùa và Tính Tương Quan Hai Hình Ảnh.Trong thơ bắt buộc phải có “Kigo” (quý ngữ) nghĩa là từ miêu tả mùa (không dùng từ xuân, hạ, thu, đông nhưng dùng các từ như hoa anh đào, cành khô, lá vàng,tuyết trắng… để chỉ các mùa), và diễn tả một hình ảnh lớn (vũ trụ) tương xứng với một hình ảnh nhỏ (đời thường).

Tiếng ve kêu râm ran (tiếng ve kêu chỉ mùa hạ)

Như tan vào trong than trong đá

Ôi, sao tĩnh lặng quá!

Ðọc thơ Haiku, ta cảm được vị trí đứng ở ngoài sự kiện của tác giả. Tác giả dường như chỉ chia sẻ với người đọc một sự kiện đã quan sát được.

Cỏ hoang trong đồng ruộng

Dẫy xong bỏ tại chỗ

Phân bón!

Bạn còn nhớ về Haiku - thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn - Ảnh 5.

Nhưng người đọc vẫn có thể nghiệm được tình cảm của tác giả, một tình cảm nhè nhẹ, bàng bạc trong cả bài thơ, nói lên niềm vui sống hay sự cô đơn, đôi khi cũng nêu ra điểm tác giả thắc mắc về cuộc đời của con người: ngắn ngủi, phù du, trước sự vĩnh hằng của thiên nhiên.

Thế giới này như giọt sương kia

Có lẽ là một giọt sương

Tuy nhiên, tuy nhiên…

Bạn còn nhớ về Haiku - thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn - Ảnh 6.

Thơ có xu hướng gợi ý hay ám chỉ bóng gió nhẹ nhàng. Thông thường trong thơ đưa ra hai hình ảnh: một hình ảnh trừu tượng sống động và linh hoạt, một hình ảnh cụ thể ghi dấu thời gian và nơi chốn.

Trăng soi (hình ảnh trừu tượng)

Một bầy ốc nhỏ (hình ảnh cụ thể)

Khóc than đáy nồi (nơi chốn cụ thể)

Nhà thơ không giải thích hay luận về sự liên kết giữa hai hình ảnh này, chỉ diễn tả sự vật theo bản chất tự nhiên của nó. Người làm thơ phải tự đặt mình như một đứa trẻ lúc nào cũng có cảm giác bỡ ngỡ, lạ lùng khi tiếp xúc lần đầu tiên với ngoại giới. Một bài thơ Haiku hay là làm sống lại những gì đã chôn sâu trong ký ức và đưa ra những cảm giác sâu sắc, tế nhị, để tự nó khơi lại trí tưởng tượng và mơ ước của người đọc để người đọc tự suy diễn, cảm nhận.

Chim vân tước bay

Thở ra sương gió

Dẫm lướt từng mây

Thơ như một bài kệ, sàn lọc từng chữ, không dư mà cũng không thiếu, cốt sao nói đến chính cái đang là – “đương hạ tức thị”. Nắm bắt thực tại ngay trong giây phút nảy mầm, cái đang xảy ra lắm khi chuyên chở cả một vũ trụ thu gọn vào trong thời điểm đó, tiểu thế giới và đại thế giới hòa nhập vào nhau. Một diễn tiến trước mắt khiến ta liên tưởng đến một hiện tượng hay biến cố nào đó trong một kinh nghiệm sống của riêng mình. Kỷ xảo của thơ Haiku là giản lược tối đa chữ nghĩa trong thơ để vận dụng trí tưởng tượng nơi người đọc. Không có người làm thơ và kẻ đọc thơ, cả hai nhập làm một, đồng âm cộng hưởng trong niềm rung cảm với sự liên hệ rất tinh tế và hài hòa của đất trời.

Bạn còn nhớ về Haiku - thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn - Ảnh 7.

Matsuo Basho (1644 – 1694) là một trong những nhà thơ nổi tiếng nhất và đi đầu về thể loại thơ này. Ông có khoảng 1000 bài Haiku được dịch ra hầu hết các thứ tiếng chủ yếu trên tế giới.

* * *

Con quạ

Ngồi trên cành cây khô

Chiều thu.

* * *

Người thợ đập đá

Ngồi nghỉ bên dàn hoa bìm bìm

Cuộc đời này thật buồn.

* * *

Con ếch

Nhảy xuống ao tù

Tiếng nước té.

* * *

Làng này, vùng núi này

Nơi không ai lui tới

Sẽ rất buồn nếu không buồn.

Bạn còn nhớ về Haiku - thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn - Ảnh 8.

* * *

Gió núi Phú Sĩ

Tôi đem về trên chiếc quạt

Món quà cho người ở Êđô.

* * *

Nước thủy triều nông

Chân sếu ẩm ướt

Vì hơi lạnh từ biển.

* * *

Núi Atsumi

Quay sang bãi Gió Thổi

Tìm cái mát.

* * *

Một năm nữa trôi qua

Mà tôi

Vẫn mũ rơm, giày rơm.

* * *

Đã mùa thu

Có lý do để già

Đám mây và con chim.

* * *

Cả nhà

Chống gậy, tóc bạc phơ

Tảo mộ.

* * *

Gõ cửa cầu may

Đền Mii

Hôm nay có trăng.

* * *

Trăng

Một nhà sư

Mang trăng đi qua bãi cát.

* * *

Suốt đêm

Nằm nghe gió thu

Bên kia núi.

* * *

Biển xanh

Sóng vỡ có mùi rượu gạo

Trăng sáng đêm nay.

* * *

Trong thảm hoa màu trắng

Đêm

Chuyển thành ngày.

Nguồn: Kenh14






Bạn còn nhớ về Haiku – thể thơ ngắn nhất thế giới, từng khiến chúng ta thích thú mỗi giờ học Văn

Đánh giá bài viết

Có Thể Bạn Nên Xem

Hãy là Người Việt Nam



 
Có thể bạn quan tâm